صفت شمارشی ،
شماره و تعداد چیزی را بیان می کند .
مانند : چهار کتاب ( در این جمله چهار صفت شمارشی کتاب است )
در دستور زبان پیشین به صفت شمارسی عدد می گفتند .
اسمی که همراه صفت شمارشی می آید موصوف یا معدود نامیده می شود .
چهار ( صفت شمارشی ) - کتاب ( موصوف یا معدود )
اقسام صفت شمارشی :
1 – صفت شمارشی اصلی : صفت شمارشی اصلی به صفتهائی می گوئیم که بدون اضافه کردن پسوند یا پیشوند می آیند و شماره وعدود ( موصوف ) خود را بیان می کنند .
مانند : یک ، دو ، سه ، چهل ، بیست ، هزار ، صد ( بیر ، ایکی ، اوچ ، قیرخ ، ییرمی ، مین ، یوز )
2 – صفت شمارشی ترتیبی : صفتی است که ترتیب قرار گرفتن موصوف ( معدود ) را می رساند . صفت ترتیبی را از صفت شمارشی می سازند . اینگونه که به آخر صفت شمارشی اصلی ضمه ای اضافه می کنند و پس از آن لفظ م یا مین اضافه می کنند .
مانند :
پنجم ، پنجمین ، نهمین ، هزارمین ( بئشینجی ، بئشیمینجی ، دوققوزومونجو ، مینیمینجی )
3 – صفت شمارشی کسری ، یا عدد کسری : صفتهای شمارشی هستند که یک یا چند جز از یک یا چند واحد را می رسانند .
مانند : یک دهم ، سه پنجم ، دو صدوم ، یک هزارم ( اون دا بیر ، اوچ دن بئش ، یوزه ایکی ، مین ده بیر )
در صفت شمارشی کسری اول عدد جز ، سپس واحد اصلی را بیان می کنند مانند : سیزده صدم .13/0
اما در ترکی آذربایجانی اول واحد اصلی را می گوئیم بعد عدد جز را . مانند : یوزده اون اوچ
4 – صفت شمارشی توزیعی : که معدود ( موصوف ) را به بخشهای برابر تقسیم می کند و آن از تکرار عدد اصلی به دست می آید .
مانند : یک یک ، دو دو ، صد صد ( بیر بیر ، ایکی ایکی ، یوز یوز )
گاهی میان دو عدد مکرر « ب » می افزایند .
مانند یک بیک ، دوبدو ، سه بسه ( بیر به بیر ، ایکی به ایکی ، اوچ به اوچ )
