سال نو مبارک

صفت پسین ، صفت پیشین

      صفت پسین ، صفت پیشین

 

صفت را از این جهت که پس از موصوف می آید یا پیش از موصوف به دو دسته تقسیم می کنند . 1 – صفت پسین   2 – صفت پیشین

صفت پسین : صفت بیانی به غیر از بعضی موارد ، بیشتر وقتها پس از موصوف می آید . در این وقع به این صفت صفت پسین می گوئیم .

مانند :

مرد بزرگوار آمد . ( بزرگوار،  صفت بیانی ساده است . )

مرد دانا آمد . ( دانا ، صفت فاعلی است . )

مرد غمگین آمد. ( غمگین ، صفت مفعمولی است . )

مرد روحانی آمد . ( روحانی ، صفت نسبی است . )

مرد دیدنی آمد . ( دیدنی ، صفت لیاقت است . )

بؤیوک کیشی گلدی .

بیلیجی کیشی گلدی .

غوصصه لی کیشی گلدی .

موشتئهید کیشی گلدی .

گؤرمه لی کیشی گلدی .  

صفت پسین ( صفت بیانی ساده ، صفت فاعلی ، صفت مفعولی ، صفت نسبی ، صفت لیاقت )

صفت پیشین : به صفتی که پیش از موصوف بیاید صفت پیشین می گوئیم .

مانند :

آن مرد آمد . ( آن ، صفت اشاره است . )

یک مرد آمد . ( یک صفت شمارشی است . )

کدام مرد آمد ؟ ( کدام صفت پرسشی است . )

فلان مرد آمد . ( فلان ، صفت مبهم است . )

صفت پیشین ( صفت اشاره ، صفت شمارشی ، صفت پرسشی ، صفت مبهم )

او کیشی گلدی .

بیر کیشی گلدی .

هانسی کیشی گلدی ؟

فیلان کیشی گلدی . 

صفت جامد - صفت مشتق

صفت جامد :

 

صفت جامد صفتی است که از بن فعل فارسی گرفته نشده باشد .

مانند :

بزرگ ، کوچک ، سفید ، سیاه ، خوش

بؤیوک ، کیچیک ، آق ، قارا ، یاخجی

 

صفت مشتق :

 

صفت مشتق صفتی است که از بن فعل فارسی جدا شده باشد .

مانند :

داننده ( دان + نده ) = بیلیجی

کشیده ( کشید + ه ) = چکمیش

صفتهای فاعلی ، مفعولی و لیاقت جز صفات مشتق هستند .

خواننده ، گریان ، زیبا ، خواستار ، پروردگار ، توانگر ، جوشکار ، خسته ، خواندنی

 

ساختمان و جای صفت

صفت از حیث ساخت و ترکیب سه نوع است :

 

1 – صفت ساده  : صفت ساده صفتی است که حالت و چگونگی اسم را آنگونه که هست بیان می کند . صفت ساده از یک جز تشکیل شده و نمی تواند آن را به دو بخش تجزیه کرد .

مانند :

بزرگ ، کوچک ، خوب ، بد ، سرخ ، سفید ،

( بؤیوک ، کیچیک ، یاخشی ، پیس ، قیرمیزی ، آق )

2 – صفت مرکب : صفت مرکب صفتی است که از دو جز یا بیشتر ساخته شده است

مانند :

خوش برخورد ، بد اندیش ، سفید جامه ، کج خیال ،

3 – گروه صفتی یا وصفی : گروه صفتی یا وصفی بزرگتر از صفت مرکب است و از سه جز یا بیشتر تشکیل می شود و در ساختمان آن یکی از حروف اضافه به کار می رود .

مانند :

دل از کف داده ، دست از پا درازتر ، از جان گذشته

اقسام صفت مرکب :

1 – صفت فاعلی با ساختها و ترکیبهای مختلف .  گوینده ، دانا ، خواستار ، ستایشگر ، مددکار ، دلنواز ، بگو بخند

یازان ، قالارگی ، گئده رگی ، گؤره ن

2 – صفت مفعولی : گل آلود ، پوشیده ، پشمالو ، دلداده

یازیلان ، گؤرولن ، اوخوموش ، ییخیلمیش ، دئییلمیش ، تاپیلما

3 – صفت نسبی : دیرینه ، شیرین ، گروگان ، روزانه ، نورانی ، سه گانه

تبریزلی ، آیلیق ، هفته لیک ، ایسرائی گونکو ، دونه نکی

4 – صفت لیاقت : خواندنی ، شنیدنی

5 – صفت اشاره و پرسشی و شمارشی و مبهم و مرکب : چنین ، چگونه ، پنجم ، بعضی

6 – از ترکیب دو اسم : ماهرو ، زیر دست ، میهن دوست

7 – از ترکیب دو صفت با دو اسم معطوف : کارد و پنیر ، سرخ و سفید

8 – از ترکیب اسم و صفت : روسفید ، سربلند

اوزو آق ، باشی اوجا

9 – از ترکیب صفت و اسم : دو رو ، خوشرو ، چندرو

ایکی اوزلو ، نئچه اوزلو ، خوش اوزلو

10 – از ترکیب پیشوند + اسم یا صفت : ناروا ، با ادب

11 – از ترکیب اسم با صفت + پسوند : دانشمند ، سرد سیر

12 – ترکیبات مختلف دیگر اعم از صفت مرکب یا گروه وصفی : سر بزیر ، گوناگون ، سرتاسری ، خوش آب و هوا ، هم رنگ و بو ، از خود راضی ، از هم پاشیده ، سر به فلک کشیده ، نان به نرخ روز خور ، آپ زیرکاه ، دست و دل باز ، پر درد سر

باش آشاغی ، جوره به جوره ، باشاباش