ضمیر مشترک : کلمه « خود » ضمیر مشترک است و به جای هر شش شخص به کار می رود .
ضمیر مشترک بیشتر وقتها همراه با ضمیر های شخصی می آید .
خودم ، خودت ، خودش ، خودمان ، خودتان ، خودشان
اؤزوم ، اؤزون ، اؤزو ، اؤزوموز ، اؤزوز ، اؤزلری
مثال :
خودم گفتم ( اؤزوم دئدیم )
خودت گفتی ( اؤزون دئدین )
خودش گفت ( اؤزو دئدی )
خودمان گفتیم ( اؤزوموز دئدیک )
خودتان گفتید ( اؤزوز دئدیز )
خودشان گفتند ( اؤزلری دئدیلر )
...
ضمیر اشاره : واژه های « این » و « آن » ضمیر اشاره هستند .
« این » ضمیر اشاره به نزدیک است .
« آن » ضمیر اشاره به دور است .
این : بو
اینها : بونلار( بولار )
آن : او
آنها : اونلار( اولار )
این و آن و نیز دو ضمیر او و ایشان وقتی همراه حرف اضافه « به » می آیند گاهی و به ویژه در زبان شعر و ادب ، به صورت زیر به کار می روند :
بدین ، بدان ، بدو ، بدیشان ، به جای ، به این ، به آن ، به او ، به ایشان
...
ضمیر پرسشی : تمام واژه هائی که جانشین اسم می شوند و برای پرسش به کار می روند ، ضمیر پرسشی هستند و مهمترین آنها عبارتند از :
که ، چه ، کدام ، کجا ، چند ، کی ، کو ، چگونه ، چطور ، چسان ، چه جور ، چندم ، چه قدر
کیم ، نه ، هانسی ، هارا ، نئچه ، ناواخ ، هانی ، نئجه ، نه سه یاق ، نه جور ، نئچه مینجی ، نه قه دیر
که + است = کیست ( موضوع چیست ؟ )
چه + است = چیست ( مقصر کیست ؟ )
...
تفاوت ضمیر پرسشی و صفت پرسشی :
ضمیر پرسشی جانشین اسم است و به جای اسم می آید . مانند : کدام را می خواهید ؟ ( هانسینی ایستیرسیز ؟ )
صفت پرسشی وابسته اسم است و همراه اسم می اید مانند : کدام لیوان را می خواهید ؟ ( هانسی لیوانی ایستیرسیز ؟ )
...
ضمیر تعجبی : ضمیر تعجبی واژه های « چه » « چه عجب » و ... هستند وقتی همراه اسم نیایند حالت تعجب را می رسانند .
مانند : به به چه از این بهتر !
...
ضمیر مبهم : ضمایر مبهم ضمایری هستند که بر کس یا چیز و یا مقدار مبهمی دلالت می کنند . وقتی تنها و بدون همراهی اسم می ایند .
همه ، هیچ ، یکی ، دیگری ، دیگران ، یکی دیگر ، کسی ، هر کس ، هر که ، هر چه ، فلان ، بهمان ، این و آن ، خیلی ، کمی ، قدری ، بعضی ، برخی ، چند ، چندی و ... جزء ضمیرهای مبهم هستند
این واؤه ها نیز اگر همراه اسم بیایند ، صفت مبهم به شمار می آیند .
