جایگاه و ترتیب اجزای جمله
هر یک از ارکان و اجزای جمله ، جایگاه خاصی دارد .
1 – نهاد که بیشتر وقتها در اول جمله می آید .
پروانه شاگرد اول کلاس شد .
..
2 – فعل که همیشه در آخر جمله می آید . ( فرقی ندارد که فعل تام باشد یا فعی ربطی )
مریم از مدرسه برگشت .
میترا باهوش است .
..
3 – مسند که پس از نهاد و قبل از فعل ربطی می آید و اگر جمله دارای قید یا متمم هم باشد ، مسند بعد از آنها می آید .
هوا گرم است .
هوا بسیار گرم است .
هوا امروز در همه جا گرم بود .
..
4 – مفعول که بیشتر وقتها پس از نهاد ( فاعل ) و قبل از فعل می آید .
راحله توپ را برد .
مهناز دفتری خرید .
..
5 – متمم که پس از نهاد و قبل از فعل و مسند می آید .
محمود به کتابخانه رفت .
ساناز از الناز بزرگتر است .
اگر جمله ، هم مفعول داشته باشد و هم متمم ، آن دو بیشتر به صورت زیر در جمله قرار می گیرند .
الف ) اگر مفعول با را همراه باشد بیشتر وقتها پیش از متمم می آید .
مجید کتاب را از کتابخانه گرفت .
حمید قلم را به علی پس داد .
ب) اگر مفعول همراه ی باشد بیشتر وقتها هم پیش از متمم می تواند بیاید و هم پس از متمم .
علی کتابی از کتابخانه گرفت .
علی از کتابخانه کتابی گرفت .
) پ) مفعول وقتی که با را و ی همراه نیست بیشتر وقتها پس از متمم می آید .
مجید از کتابخانه کتاب گرفت .
..
6 – منادا که بیشتر وقتها در آغاز جمله و پیش از نهاد می آید .
خدایا خودت رحم کن .
..
7 – صفت ، صفت بیانی بیشتر وقتها پس از موصوف خود می آید و صفتهای اشاره و پرسشی و جز آن پیش از موصوف ، و هریک از آنها همراه موصوف خود و به حکم نقش و جایگاه آن در جمله مقامی می یابند .
کتاب خوب بهترین دوست است .
..
8 – قید جای قید اوایل جمبه است
الف ) قیدهای مکان ، کمیت ( مقدار ) ، کیفیت ، حالت ، ترتیب ، پرسش ، تصدیق اغلب پس از نهاد می آیند :
محمود همه جا نوشابه همراه دارد .
علی خیلی زرنگ است .
میترا نگران نشسته بود .
فریبا کجا رفته است ؟
ب ) قیدهای زمان و تردید که بیشتر اوقات هم پیش از نهاد و هم پس از نهاد می آیند .
امروز هوا بارانی است .
هوا امروز بارانی است .
شاید فردا سر کلاس بروم .
فردا شاید سر کلاس بروم .
پ ) قیدهای تمنا و تاسف و تحسین و مسرت بیشتر وقتها پیش از نهاد جای دارند .
کاش ترا ندیده بودم .
متاسفانه همه قدر نعمت را نمی دانند .
خوشا به حال کسانی که در راه وطن جان می بازند .
