اقسام قید از جهت معنی
قیدها را از این جهت که معنی آنها مربوط به چه امری باشد نیز به دسته هایی تقسیم می کنند و برای هر دسته عنوانی قرار می دهند .
قید از جهت معنی اقسام گوناگونی دارد :
1 – قید زمان : قیدی است که معنی آن به زمان مربوط می شود و یا اوقات فعل را بیان می کند .
مانند :
شب باران آمد . گئجه یاغیش یاغدی .
بعضی وقتها باران می بارد . هردن یاغیش یاغیر .
گئجه ، هردن ، دونه ن ، بوگون ، ساباح
2 – قید مکان : قیدی که معنی آن به مکان مربوط می شود قید مکان نام دارد .
مانند :
حسن اینجا نشسته بود و احمد آنجا .
حسن بوردا اوتورموشدو و احمد اوردا
بورا ، اورا ، ساغ ، سول ، آشاغی
3 – قید مقدار : قیدی که معنی آن به اندازه و مقدار مربوط می شود قید مقدار نام دارد .
مانند :
دیشب باران کم کم می آمد اما امروز زیاد بارید .
دونن یاغیش یاواش یاواش یاغیردی آمان بوگون چوخ یاغدی .
چوخ ، آز ، بیرخیردا ، بول
4 – قید کیفیت : قیدی که معنی آن به کیفیت مربوط می شود قید کیفیت نام دارد .
مانند :
احمد خوب کار می کند . احمد یاخشی ایشلیر .
احمد به آرامی کار می کند . احمد یاواش ایشلیر .
یاخشی ، یاواش
5 – قید حالت : حالت فاعل یا مفعول را در حین انجام دادن یا انجام گرفتن کار بیان می کند .
مانند :
مرد مجروح افتان و خیزان ( حالت فاعل ) خود را به پشت درخت رسانید . یارالی کیشی آشا آشا اؤزونو آغاجین دالیسینا یئتیردی .
کودک را گریان ( حالت مفعول ) دیدم . اوشاغی آغلییاراق گؤردوم .
6 – قید تاسف : قیدی که تاسف گوینده را از وقوع فعل یا از واقع نشدن آن بیان می کند قید تاسف نام دارد .
افسوس که نامه جوانی طی شد .
حیف که نتوانستم شما را ببینم .
7 – قید تعجب : قیدی که تجب را می رساند قید تعجب است .
مانند : عجبا ! عمر آدمی زود به پایان می رسد .
واخسئی ! یوخ بابا ! دوغوردان ! پیی !
8 – قید تصدیق و تاکید : قیدی که تاکید و تصدیق را می رساند قید تاکید است .
البته ، صد در صدر ، حتما
البته ، یوزه یوز ، حتما
9 – قید پرسش
مانند :
چگونه این کار را انجام دادی ؟
نئجه؟ ، نییه ؟
10 – قید شک و تردید
مانند :
شاید فردا بروم .
دییه سن ، ائله بیل ، بلکی ده
