زن متولد ماکو 3

صفت در ترکی آذربایجانی - بهزاد بهزادی

gayagizi3 — Mon, 30 Nov 2009 17:51:03 GMT

صفت در ترکی آذربایجانی

صفت کلمه ای است که شکل ، علامت ، رنگ و سایر اوصاف اسم را بیان می کند و به سوال های ( چطور ؟ ، چگونه ؟ ) جواب می دهد.

در زبان ترکی آذربایجانی صفت قبل از موصوف می آید.

صفت پیوند تصریفی قبول نمی کند و به صورت مفرد می آید.

صفت سه نوع است: صفت ساده ، صفت پیوندی ، صفت مرکب

۱ - صفت ساده : صفتی ااست که فقط از یک ریشه تشکیل شده است . مانند:

آغ کاغاذ : کاغذ سفید

گؤزل قوش : پرنده زیبا

اوجا داغ : کوه بلند

یاخشی آدام : آدم خوب

۲ - صفت پیوندی : صفتی است که از الحاق پیوندهای معین به اسم یا به فعل ساخته شده است.

الف - پیوندهای صفات اسمی که از اسم و پیوندهای معین ساخته می شود.

دوزلو اوشاق : بچه بانمک

دوزلو بالیق : ماهی شور

اوزوم لو باغ : باغ انگور

دادلی قایقاناخ : خاگینه خوشمزه

مزه لی یئمک : غذای خوشمزه

دوزسوز آش : آش کم نمک ، آش بی مزه

سودسوز قویون : گوسفند بی شیر

ائوسیز ادام : آدم بی خانمان

آلماسیز باغ : باغ بی سیب

اودونچو کیشی : مردم هیزم کش

دؤیوشچو کیشی : مرد جنگجو

اؤلومجول : نیمه جان

قاباقجیل : پیشاهنگ

گونلوک : روزانه

هفته لیک : هفتگی

اوگونکو : آن روزی

بیلدیرکی : سال گذشته ای

ب - پیشوندهای صفات فعلی : از ریشه فعل با الحاق پیوندهای مشخص ساخته می شود.

گلن آدام : آدمی که می آید

قاچان آت : اسبی که می دود

ایشله ین فحله : عمله ای که کار می کند

آغلایان اوشاق : کودکی که گریه می کند ، کودک گریان

گولر اوز : روی خندان

آغلار اوشاق : کودک گریان

سولماز گول : گلی که پژمرده نمی شود

اوخوموش ادام : آدم تحصیلکرده

چوروموش آلما : سیب پوسیده

ایشله میش پیچاق : چاقوی دست دوم

ییخیلمیش اوشاق : کودک زمین خورده

۳- صفت مرکب : صفتی است که ازبه هم پیسوتن دو کلمه تشکیل می شود.

از تکرار دو صفت ساده مانند : قارا - قارا

از تکرار دو صفت اسمی مانند : دادلی - دادلی

از صفت ساده و صفت اسمی مانند : اینجه بئللی

از صفت ساده و اسم مانند : قارا قاش

از صفت فعلی و اسم مانند : آچیق گؤز

از اسم یا پیوند نسبت و صفت مانند : دیلی شیرین

از اسم با پیوند نسبت و اسم مانند : گؤزو قانلی

از اسم با پیوند نسبت و صفت فعلی مانند : رنگی سارالمیش

از افعال مرکب مانند : تشکیل اولونموش

از اسم با پیوند ( دان - دن ) و صفت مانند : گؤزدن ایتی

از عدد و اسم مانند : اوچ بوجاق

از عدد و صفت پیوندی مانند : دؤرد تئللی

از دو اسم که دومی پیوند نسبت دارد مانند : سئچکی قاباغی

کلمات وارده از عربی و فارسی که صفات مرکب هستند : خوشبخت ، کلک باز ، وطن پرور ، حیله گر ، جنگاور ، ساعت ساز ، پالاندوز ، ایش گذار

منبع : فرهنگ آذربایجانی فارسی تالیف زنده یاد بهزاد بهزادی

باغلاییجی = حرف ربط

gayagizi3 — Sat, 28 Nov 2009 09:09:18 GMT

باغلاییجی یا حرف ربط

باغلاییجی در لغت به معنی پیوند دهنده است. همان طور که از معنی اش معلوم می شود ، در دستور زبان ترکی آذربایجانی باغلاییجی دو کلمه یا دو جمله را به هم وصل می کند و ربط می دهد.

باغلاییجی یا حرف ربط به دو گروه تقسیم می شود:

الف - تابع لیک

مانند:

۱ - آیدین لاشدیرما: کی بئله کی

بئله کی بگؤرونور ساباح قار یاغاجاق : اینطور که معلومه فردا برف خواهد بارید.

۲ - سبب : چونکی ، اوناگؤره کی

سن بو ایل قبول اولمویتجاقسان چونکو هئچ درسه باخمیرسان : تو امسال قبول نخواهی شد چون اصلا درس نمی خوانی.

۳ - مقایسه - بئنزتمه : سانکی ، گویا ، ائله بیل

بو قیز باجیسینا چوخ بنزیر ائله بیر بیر اوز آلمادیلار : این دختر خیلی به خواهرش شبیه است مثل این که دونیمه سیب هستند.

۴ - شرط : اگر ، هرگاه

هرگاه بؤیوگون سوزونه باخمییاسان پئشمان اولارسان : اگر حرف بزرگترها را گوش نکنی پشیمان می شوی.

۵ - گذشت : هر چند ، مادام کی

ب - تابع سیز لیک

۱ -بیرلشمه - بیتیشدیرمه : و ، ائله کی

۲ - قارشی لاشما : آنجاق ، فقط

۳ - بؤلوشدورمه : یا ، گاه ، ایستر

۴ - ایشتیراک : حتی ، همی ، هم ده ، هابئله

۵ - اینکارلیق : نه ، نه ده

۶ - آیدین لاشدیرما : یعنی ، مثلا ، یعنی کی

منبع : کتاب فرهنگ ترکی فارسی زنده یاد بهزاد بهزادی

عید بر عاشقان مبارکباد

gayagizi3 — Sat, 28 Nov 2009 08:53:34 GMT

پیشوند در ترکی آذربایجانی

gayagizi3 — Sat, 21 Nov 2009 13:54:35 GMT

پیشوند آپ

آپ پیشوند است و معنی کامل ، محض و مطلق می دهد و قبل از هر صفتی که می آید بر کامل بودن آن آن تاکید می کند.مانند مثال های پست قبلی و مثال های زیر:

آپ آچیق : کاملاُ باز ، خیلی کم رنگ

آپ آیدین : کاملاُ آشکار

آپ آشکار: کاملاُ آشکار

آپ آغ : کاملاُ سفید

صفت مرکب در ترکی آذربایجانی

gayagizi3 — Fri, 20 Nov 2009 16:09:18 GMT

صفت مرکب در ترکی آذربایجانی

در ترکی آذربایجانی صفت مرکب از دو یا چند کلمه ساخته می شود. مانند :

یام یاشیل : کاملاُ سبز

گؤم گؤی : کاملاُ آبی

آغ آپ آغ: کاملاُ سفید

آپ آغ : کاملاُ سفید ، سفید سفید

آپ آچیق : کاملاُ باز ، خیلی کم رنگ

آپ آیدین : کاملاُ روشن ، واضح

آپ آشکار : کاملاُ آشکار ، مسلم

قیپ قیرمیزی : کاملاُ قرمز

دیپ دینقیلی: کاملاُ کوچک

داپ داغ: کاملاُ داغ ، بسیار گرم

داپ داز: کاملاُ کچل ، بدون هیچ موئی

صفت مرکب

gayagizi3 — Fri, 20 Nov 2009 16:01:42 GMT

صفت مرکب

صفت مرکب صفتی است که از دو جز یا بیشتر ساخته شده باشد.

مثال:

نیکوکار : کسی که کار نیک انجام می دهد.

درست کار : کسی که کار درست انجام می دهد.

ستم کار: کسی که ظلم و ستم می کند.

مددکار: کسی که به دیگران کمک می کند.

ورزش کار : کسی که ورزش می کند.

خدمت کار : کسی که خدمت می کند.

شرمگین : کسی که شرمنده است.

اندوهگین : کسی که غصه و اندوه دارد.

صداهای طبیعی

gayagizi3 — Fri, 20 Nov 2009 15:53:18 GMT

صداهای طبیعی:

صداهای طبیعی همان اسم صوت هستند و اسم صوت هم اسم مرکبی است که از صداهای طبیعی گرفته شده است . و بیان کننده صدای خاص انسان یا حیوان و یا به هم خوردن اشیا و ... است .

مانند :

واق واق : صدای آواز سگ وقتی که می خواهد گاز بگیرد.

شر شر : آواز ریختن آب از ناودان یا آبشار یا از بلندی دیگر

چهچه : نام آواز بلبل

جیک جیک : نام آواز گنجشکان و مرغان

عو عو : صدای سگ وقتی که پارس می کند.

قار قار : نام آواز کلاغ

ماع ماع : نام آواز گاو

میو میو : نام آواز گربه

پچ پچ : نام آواز راز و نجوا ست.

نق نق : نام آواز کودک که چیزی را آهسته و پیوسته و یا آوازی گریه مانند می خواهد.

تاپ تاپ : نام آواز زدن کف دست بر متکا یه بالش یا نظیر آن.

لای لای : ریتم آواز هنگام خواباندن کودک است.

تق تق : آواز نرم و پیاپی خوردن تخته به تخته و یا چیز دیگر است.

پیش پیش : آوازی که به وسیله آن گربه را صدا می کنند.

مرغ قد قد می کند.

خروس قوقولی قوقو می گوید.

بره و گوسفند و بز و بزغاله بع بع می کنند.

برگرفته از: فرهنگ لغات زنده یاد دهخدا

اتباع یا کؤلگه سؤز

gayagizi3 — Sat, 07 Nov 2009 17:20:18 GMT

اتباع یا کؤلگه سؤز

اتباع در لغت نامه دهخدا :

به معنی پس روی کردن ، در پی رفتن ، پیروی کردن است.

همچنین اتباع کلمه ای است که معنی خاصی ندارد و به همراه جفت خود بر زبان ما جاری می شود.

مثال :

کار و بار ، خان و مان ، تار و مار ، قبیح و شقیح ، ترق و توروق ، شالاپ و شولوپ

مثل ترق که در لغت نامه دهخدا به معنی آواز بلندی است که از شکستن و یا فتادن دو چیز سخت به وجود می آید.

ترت و مرت : ناچیز و معدوم

شذر مذر: متفرق ، پراکنده

پرت و پلا : پخش و پلا

در ترکی آذربایجانی به کلمه اتباع ، کؤلگه سؤز می گوئیم.

مانند :

ائو مئو- زیر زیبیل

کؤلگه سؤز

حالت سوالی فعل در ترکی آذربایجانی

gayagizi3 — Wed, 04 Nov 2009 16:13:18 GMT

حالت سوالی فعل

در ترکی آذربایجانی می توانیم با اضافه کردن کلمه « می » و « مو » جمله مان را به جمله سوالی تبدیل کنیم.

می ؟ : آیا ؟ مگر؟

مو ؟ : آیا ؟ ، مگر ؟

مانند :

بیلیرسینیزمی ؟ : آیا می دانید؟

خالق قیزینی سنه گؤستره ر می ؟ : مگر مردم دخترشان را به شما نشان میدهند . ( تاجر عسگرین خالاسی آرشین مال آلان فیلمینده )

بودورمو؟ : آیا این است؟

اوخویورمو؟ : آیا می خواند؟

دئمه لییم کی بیز سوروشماقلاریمیزدا « می » یادا « مو » آرتیرمیریق.

سن گلیرسن؟ ( سن گلیرسن می؟) : آیا تو می آیی ؟

او گلیر ؟ ( او گلیرمی؟ ) : آیا او می آید؟

اونلار گلیرلر؟( اونلار گلیرلرمی؟) : آیا آنها می آیند؟

سیز گلیرسیز؟ ( سیز گلیرسینیزمی؟ ) : آیا شما می آیید؟

حرف تکمیلی در ترکی آذربایجانی

gayagizi3 — Fri, 30 Oct 2009 17:59:11 GMT

حرف تکمیلی در ترکی آذربایجانی

حرف « ی » و « یه » و « یا » که مابین دو حرف صدادار قرار می گیرد حرف تکمیلی

نامیده می شود.

مانند :

قارقایا داش آتما. ( به کلاغ سنگ پرتاب نکن. )

کیشی یه باخما. ( به مرد نگاه نکن .)

لاله یه سو وئر.( به لاله آب بده.)